Ahmet Cevdet Paşa’nın Felsefi Düşüncesi – Kemal Sözen – Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı

Tarihî süreç içinde, döneminin kendisine yüklediği misyon sebebiyle, belli alanlarda görev üstlenerek arzulanan neticeye ulaşıp, ender de olsa devrine damgasını vurmuş ve lâyık olduğu mevkie yükselmiş mümtaz, şahsiyetlerin bulunduğu, bu simaların, dönemleri için olduğu gibi kendilerinden sonraki zamanların da fikrî, siyasî, sosyal ve kültürel alanlarda düşünce ve eylem adamı olarak model alınıp, milletlerin öncüleri konumunda yer aldıkları bilinen bir gerçektir.Bu genel hüküm içinde insanlık tarihinde yer alan belli sayıda büyük kimseleri, herhalde belleğimizi zorlamadan hatırlayabiliriz.Türk tarihinin uzun bir kesiti olan Osmanlı döneminin belki her yüzyılı, her büyük olayı ve mühim siması, bizim bakımımızdan önemli olmakla beraber, sosyolojik bir ilke olarak; birbirine yakın devirlerin daha sıkı etkileşimi dikkate alındığında, 19. yüzyılın günümüz bakımından önemi daha iyi anlaşılmış olur.Burada, hayatı, anılan yüzyılın son üççeyreğini neredeyse kuşatmış olan ve bunun yarım yüzyılını devlet hizmetinde geçirmiş bulunan Ahmed Cevdet Paşa; tarihçi, hukukçu, düşünür, edip, eğitimci ve sosyolog sıfatlarını alabilecek bir sima olarak karşımıza çıkmakta ve. 19. yüzyıl Osmanlı Devleti nin siyasî, sosyal ve kültürel hayatına bu özellikleriyle silinmez damgasını bir sistem ve eylem adamı olarak vurmaktadır.Böyle büyük bir kimse, çeşitli yönleriyle araştırma konusu edinilmeliydi ve bu bir dereceye kadar da yapılmıştır. Hatta söz konusu incelemeler, ulusal sınırları bile taşmış görünmektedir. Ancak burada hemen belirtelim ki, bu uğurdaki saygıdeğer çabalar, görebildiğimiz kadarıyla, kanaatimizce, Paşa nın düşünce ve sistem bütünlüğünü yeteri kadar verememiş, onu kesitler halinde algılamaya bizi mecbur bırakmıştır. Oysa mühim bir kimseyi, fikrî bütünlüğü içinde, sistematik bir tarzda kavrayamamanın, onun adına değilse de bizim bakımımızdan bir eksiklik olacağı ortadadır.İste, araştırma konumuzu biz, Ahmed Cevdet Paşa nın Felsefî Düşüncesi başlığı altında belirlerken, bu mülâha...