Castellio Calvin’e Karşı ya da Bir Vicdan Zorbalığa Karşı

Stefan Zweig bu çarpıcı eserinde, adı tarihin tozlu sayfalarında kalmış olup şöhrete kavuşamamış olsa da vicdan özgürlüğü ve dinî hoşgörü uğruna ağır bedeller ödeyen Sebastian Castellio'nun anısına, onun hikâyesini gün yüzüne çıkarır. 16. yüzyılda İsviçre'de Jean Calvin, "reform" adı altında giderek katı ve baskıcı bir düzen kurar. Calvin'in karşısında Castellio, neredeyse tek başına direnir.
Bu, güç ile vicdanın, otorite ile özgürlüğün karşı karşıya geldiği bir mücadeledir. Bir yanda, kendi düşüncesine karşı olanları acımasızca susturan bir düzen; diğer yanda ise insanın inanç ve düşünce özgürlüğünü savunan sarsılmaz bir irade vardır. Âdeta "sivrisinek file karşıdır. Ancak muhaliflerini ölüme mahkûm etmekten çekinmeyen Calvin'in gücü bile Castellio'yu susturmaya yetmez. Çünkü ölüm, ondan önce davranır ve Castellio'nun bedenini özgür kılar.
Zweig'in güçlü anlatımıyla hayat bulan bu eser, her çağda yeniden sorulması gereken bir sorunun yankısıdır: Vicdan karşısında zorbalık ne kadar direnebilir?
Çünkü her yeni insanla birlikte yeni bir vicdan doğar ve her zaman bir kişi, insanlık ve insanlığın devredilemez hakları için eski mücadeleyi yeniden başlatmanın manevi görevini hatırlayacaktır; her zaman bir Castellio bir Calvin'e karşı duracak ve egemen bağımsızlığı, şiddetin tüm güçlerine karşı zihni ile savunacaktır.