Ew konfederasyona ku ji eşîrên Araratî û Naîrîyan pêk hatiye, bi qasî 300 salan hem li pêşberî artêşên herêmê yên nîzamî li ber xwe daye hem jî di erdnîgarîyeke dorpêçkirî de şaristanîyeke gewre afirandiye. Min di nav rûpelên dîrokê û nivîsên ser keviran de dît ku; qewmên çîyayî pêşdeçûyînên serdema Ûrartûyîyan ên siyasî, leşkerî, çandî û aborî careke din nejîyane. Tenê vê desthelatdarîyê bêhna azadîyê demeke dirêj bi çîyayîyan daye bêhnkirin. Herî zêde vê rêveberîyê berhemên dîrokî û hunereke nemir ji me re kirine dîyarî. Çîyayî yekemîn car di bin rêveberîya vê binemalê ya sê qirnan dom kiriye de bi hebandina yezdanekî netewî dilşad bûne. Yezdan Xaldîyê ku bedena wî birûskên ronahîyê yên pîroz belav dikirin; rima wî ya hêzdar a ku gurî jê diçû bûbû remza rizgarîya çîyayîyan. Birca ji kevirên 30 ton giran a 2840 salan piştî avakirînê jî mirovan di nav şaşwazîyê de dihêle Sardûrîyê 1'emîn dabû avakirin Ûrartûyî û şaristaniya ku ava kirine heta niha ji gelek hêlan ve hatine vekolandin û bi zimanên cuda gelek agahî der barê wan de hatine belavkirin. Li gel ku ew qewmekî ji pêşîyên Kurdan in jî heta niha der barê wan de berhemeke bi kurdî ya ku wan bi hemû taybetiyên wan bide nasandin li ber destan tune ye. Ev berhem vê valahîyê dadigire, pêdivîyeke girîn bi cî tîne. Ev dîroka balkêş êdî bi Kurdî ye.Îhsan Colemêrgî ku berê jî xebatên bi vî rengî kirine vê carê berê xwe daye Ûratûyîyan. Bi rastî jî ji hemû hêlan ve û bi hemû taybetiyên wan Ûrartûyîyan bi me dide nasandin. Kom û eşîrên ku ev konfederasyon pêk anîne, têkiliya wan a bi dewletên wek Gûtî, kasît, Mîtanî û hwd. ên beriya wan re, berxwedana wan a li dijî dagirkeriya Asûrîyan, ku ev taybetîya wan a sereke ye, qralên wan ên ku hatine ser kar, kar û xebatên ku hatine kirin (li gel ku bi hezar salan dem di ser re derbas bûye jî bendav û coavên wan ên ku bûne mijara efsane û destana hîna jî hene û bi kêrî jiyana xelkê deverê tên.), bîr û bawerîyên wan, ol û perestgehên wan, bajar û avahîsazîya wan, nîvîs û nivîstekê...