Doğa - Çevre - Kültürel Ekoloji Bağlamında Bir Dünya Anlatıcısı Yaşar Kemal

Yaşar Kemal'in anlatı evrenini anlamaya yönelik tartışmaları derinleştirme ve edebiyat-çevre ilişkisine dair yeni düşünme yolları açması umuduyla hazırlanan "Doğa–Çevre–Kültürel Ekoloji Bağlamında Bir Dünya Anlatıcısı Yaşar Kemal" başlıklı kitap YEM Yayın tarafından yayımlandı.

"Bir Dünya Anlatıcısı Yaşar Kemal: Doğa/Çevre/Kültürel Ekoloji Sempozyumu"nun ürünü olan ve Feridun Andaç ile Cihan Erdönmez'in editörlüğünde, Pelin Derviş tarafından yayına hazırlanan kitap, Yaşar Kemal'in anlatılarını hem kültür hem de ekoloji perspektifinden ele almayı amaçlıyor.

Kitap, Yaşar Kemal'in eserlerinde ekolojik duyarlılık, kültürel ekoloji, ekolojik keder ve yas, zorunlu göçler, yerinden edilme, kentleşme, modernleşme ve doğanın metalaşması gibi temalar etrafında kurgulanıyor. Yazarlarca, Yaşar Kemal'in Çukurova'dan Toroslara, İstanbul'dan adalara uzanan anlatı coğrafyasının, insanın doğayla kurduğu ilişkinin tarihsel dönüşümünü görünür kılan güçlü bir tanıklık alanı sunduğu vurgulanıyor. Aynı zamanda bu anlatıların, günümüz iklim krizi, çevresel adaletsizlikler ve ekolojik yıkımlar karşısında düşünsel ve etik bir rehber niteliği taşıdığı ortaya konuyor.

Yaşar Kemal Vakfı Başkanı Ayşe Semiha Baban'ın Önsözü ile başlayan; "Varlık-Yokluk Sorununa Bütünsel Bir Bakış", "Geleneksel Bilginin Kaynaklarına Doğru", "Değerler, Duyular ve Anlamlar", "Yaşamı Savunmak" adlı dört bölümden oluşan kitap şu isimlerin yazılarından oluşuyor: Deniz Gündoğan İbrişim, Levent Yılmaz, Ünal Akkemik, Cihan Erdönmez, Metin Turan, Seçil Yurdakul Erol, Haluk Levent, Filiz Yenişehirlioğlu, Ayla Yazıcı, Mine Yıldırım, Ulaş Özdemir, Buket Uzuner, Arif Ali Cangı, Deniz Gümüşel, N. Neşe Karahan, Erdoğan Atmış.

Editörler Feridun Andaç ve Cihan Erdönmez, kitaptaki Sunuş yazısında Yaşar Kemal'i şöyle anlatıyorlar:

"Yaşar Kemal'de söz tükenmeyen bir duygudur, doğanın rengi, biçimi, soluğudur. Oradan aldığı, süzdüğü, görüp gözlediği her şeyi bize yansıtır. Yansıtıcı gözdür, düşünen bilinç, sorgulayan bakıştır. O nedenle insanda insanı, doğada doğayı anlatışı güçlüdür, benzersizdir, etkileyicidir. Kurucu, kök anlatıcıdır o nedenle. Bize sunduğu dünyada insanlığın yeryüzündeki serüveni vardır. Onun mesele olarak görüp gözlediği her şey memleket meselesidir aslında. İnsanlığın da sorunudur.

Doğa, toprak, su, üretim, eğitim, insan, savaş, çatışma… Üzerinde yaşanan coğrafyanın gerçekliği tüm yanlarıyla onun anlatılarının konusudur. Doğayı algılamanın yollarını bize gösterir. Ötesine de geçirerek her birinin öyküsünü anlatır. Gösteren, hissettiren, sorgulayandır. Doğa onun kahramanıdır. İnsan ise o kahramanın düşle gerçeği yansıtan mitik ögesi.

Bugün bir Yaşar Kemal okurunu salt bir 'hikâye' izleyen/dinleyen olmaktan çıkaran da o görsel şölendir. Yani biyoçeşitlilik… Evet, insanın ve bilcümle canlıların doğadaki yaşama ortamlarından söz eder bize Yaşar Kemal. Bazen bir bitkibilimcidir, sosyologdur, antropologvari bir tutumu vardır, kuşbilimcidir, iktisatçıdır, yerbilimcidir; hayvanların dilinden konuşur… Canlı cansız görüntüler onun o düşsel ve bir o kadar da gerçekçi dünyasına yansır. Diliyle getirdiği tanıklık her bir şeyi içerir..."