Dünden Bugüne Pontusçuluk – Hadiye Yılmaz Odabaşı – Atatürk Araştırma Merkezi

Pontusçuluk terimi, Doğu Karadeniz'de bir "Pontus Cumhuriyeti" kurmak amacıyla 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yürütülen faaliyetleri ifade eder. Bu faaliyetlerin başlıcaları; siyasi propaganda-yayın çalışması, silahlı isyan ve terör hareketleridir. Pontusçu çeteciler en başta Fener Rum Patrikhanesi olmak üzere Trabzon, Samsun ve Giresun gibi Anadolu'daki Ortodoks metropolitler ile birlikte çalışmışlardır. Aynı zamanda Yunanistan'ın yanı sıra Rusya, İngiltere, Fransa ve ABD gibi Batılı devletlerce de desteklenmişlerdir.Mustafa Kemal Atatürk, Pontusçu faaliyetlerin 1840'larda başladığını söylemektedir. Buna göre bu faaliyetler, 19. yüzyılın ikinci yarısında itibaren I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında şiddetini artırmak suretiyle 50 yılı aşkın bir süre devam etmiştir. Bu zaman içinde Pontusçular çalışmalarını belli aşamalarda sürdürmüştür. İlk aşama, gizli teşkilatlanma aşamasıdır. İkinci aşamada ise silahlı terör, isyan ve mezalim uygulamasıyla harekete geçilmiştir.Pontusçuların bu faaliyetlerine karşı Osmanlı Devleti birtakım tedbirler almıştır. Ancak I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkılması nedeniyle çetecilik ve terör hareketleri daha da şiddetlenmiştir. Kurtuluş Savaşı yıllarında Pontusçu faaliyetlere karşı TBMM hükümeti de önlemlerini artırmıştır. Bu yıllarda Rum çetecilerin sayısı 25 bine ulaşmıştır. Pontusçu çetelerin özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki gasp, yaralama, yakma, kadın ve kızların ırzına geçme ve öldürme gibi eylemleri üzerine TBMM, çeteciler ile mücadelede Merkez Ordusunu görevlendirmiştir. Merkez Ordusu, iki yılı aşkın bir süre Rum çeteleri ile mücadele etmiş ve nihayet 1923 yılı şubat ayında isyan tümüyle bastırılmıştır.İstiklal Harbi'nin kazanılmasından sonra toplanan Lozan Barış Konferansı'nda Anadolu'da bulunan Rumların ve Yunanistan'da bulunan Türk ahalinin yer değiştirmesiyle ilgili olarak bir antlaşma yapılmıştır. Antlaşmadan önce henüz Büyük Taarruz sonrasında Trabzon limanından çok sayıda Rum vatandaşın ülkeyi terk ett...