Edebi Eleştiri Kuramları

Eleştirinin hedefi / nesnesi olan metin artık yalnızca basılı roman, öykü ya da şiir değildir. Video oyunları, dijital anlatılar, hiper-metinler, sanal gerçeklik anlatıları, film senaryoları gibi yeni mecralarda dolaşan metin biçimleri de edebi birer ürüne dönüşmüştür. Bu durum, eleştiriyi biçimsel olarak da dönüştürmekte ve klasik yorumlayıcı yaklaşımlar yerine, dijital araçlarla yapılan yorumlama / çözümlemeler ve görsel anlatı sunumları (sunum biçimlerinin kendisi de dahil) gibi yöntemler ön plana çıkmaktadır. Geleneksel kuramlar güncellenmekte ve sundukları kavramlar, güncel konularla yeni bağlamlara göre belirlenmektedir. Özellikle merkezlerin dağıldığı, savaşların etkisi ile milyonlarca insan selinin coğrafya değiştirdiği, giderek melezleşen yeni kültürlerin yarattığı karmaşık durumlar, insan hakları konusundaki gelişmeler, şiddetin ulaştığı korkunç boyutlar ve madde kullanımının her köşeye sirayet eden bir olgu haline gelmesi de şarkı sözleri, sosyal medyada paylaşılan metinler, reklam metinleri, diziler, konuşma gösterileri, mizah etkinlikleri vb birçok farklı sözlü ve yazılı edimin kapılarını sonuna kadar açmış ve bütün bunları da inceleme alanına dahil etmiştir. Kuramlar arasındaki sınırlar, alanlar arasındaki engeller, metin türleri arasındaki ayrımlar giderek geçirgenleşmektedir. Bu gelişmeler de eleştiriyi daha kapsayıcı, farklılıklara daha duyarlı ve ifadecilik açısından daha çoğulcu hale getirmektedir. Gelecek kuşak eleştirmenlerin karşılaşacağı temel zorluk kuram üretmek değil, kuramları etik, çevresel ve teknolojik bağlamlarda dönüştürerek sürdürülebilir eleştirel uygulamalar geliştirmek olacaktır.