El-Mebde ve’l-Meâd

Bu kitapta, Meşşâîlerin mebde (başlangıç) ve meâd (son) anlayışının gerçek mahiyetini ortaya koymak istiyorum. Kitabım iki büyük ilmin meyvelerini içermektedir: Bunlardan biri "metafizik", diğeri ise "doğa bilimleri" olarak adlandırılan ilimdir. Metafizik ilminin meyvesi, "rububiyet", yani Mebde-i Evvel ve varlıkların düzenlerine göre ilişkisini ele alan "Üsûlûcyâ" olarak bilinen bölümdür. Doğa bilimlerindeki ilmin meyvesi ise insan nefsinin kalıcılığı ve dirilişinin gerçekleşeceği bilgisidir.
Bu kitabı üç makaleye ayırdım: İlk makale, her şeyin İlk İlkesini ve birliğini kanıtlamak ve ona yakışan nitelikleri saymakla ilgilidir. İkinci makale, O'nun varlığından meydana gelen ilk mevcuttan başlayarak son mevcuda kadar varlık feyzinin tertibine delalet etmekle ilgilidir. Üçüncü makale, insan nefsinin kalıcılığını, onun ahiretteki gerçek ve gerçek olmayan mutluluğunu ve ahiretteki gerçek ve gerçek olmayan mutsuzluğunu göstermekle ilgilidir.
Bu makalelerde amacım gizlenenleri ortaya çıkarmak, saklananları ilan etmek, dağıtılanları bir araya getirmek ve kısaca geçilenleri etraflıca açıklamaktır. Bunu, âlimlerin çağının sona ermesiyle ve himmetlerinin (gayretlerinin) çeşitli siyasi amaçlara yönelmesiyle ve hakikatten bir parça elde etmeye çalışanlara karşı düşmanlığın yaygınlaşmasıyla sınanmış benim gibi birinin kısıtlı güç ve imkânları ölçüsünce yapmaya çalışıyorum. Zira benim gibi zamanın musibetleriyle sınanıp sürüklendiğim zorluklara itilmiş olanların, zihin keskinliği ve gücü zayıflamıştır. Yardım ancak Allah'tandır, tüm güç ve kuvvet O'ndandır.