Genomik Analiz İçin Biyoinformatik Yöntemler – Muhammet Şakiroğlu – Palme Yayıncılık

ÖNSÖZMoleküler teknolojilerde tartışmasız en büyük yenilik, yeni nesil DNA dizileme ile bu dizileme teknolojilerinin giderek ucuzlaması ve hizmet alımı yolu ie dizilemeye ulaşımda son bir kaç yılda yaşanan devrim olmuştur. Bu sayede bitki, hayvan ve prokaryot genomları birbiri ardına sekanslanmış ve birleştirilerek ilan edilmiştir. Ancak asıl devrim, biyolojik sorunların moleküler temelleri için birçok bireye ait genotipleme işlemlerinde de dizilemenin yoğun olarak kullanılmaya başlanmasıdır. Sekanslama, öncülü olan markır türlerinden farklı olarak devasa bir veri üretmektedir. Üretilen bu veriyi işleyip, bundan anlamlı biyolojik sinyaller elde etmek için ise bilgisayar gücüne, daha da önemlisi insan veri işleme becerisine ihtiyaç vardır. Bunun için yeni ortaya çıkan bir disiplin olarak Biyoinformatik yükselmeye başlamıştır.Her ne kadar biyoinformatik yöntemler temelde yüksek düzeyde biyolojik verilerin işlenmesi için bilgisayar tabanlı veri analiz araçları geliştirmeyi içerse de biyoloji ve genetik alanında çalışan bilim insanları, verileri değerlendirme ve analiz etmede(genomik analizde) biyoinformatik yöntemleri sıklıkla kullanılmaktadırlar. Eldeki bu çalışma, genomik alanında çalışan/çalışacak olan bilim insanlarının ve öğrencilerin bu araçları kullanmaları için gerekli etkin veri analiz becerisi oluşturulması amacına dönük hazırlanmıştır.Yukarıda bahsi geçen teknolojik gelişmeler sayesinde, dünyanın her akademik ortamında devasa moleküler/genomik veriler üretilmektedir. Bu veriler, o anda proje yürüten ekibin söz konusu bilimsel soruya cevap bulmasına yardım ederken öte taraftan da uluslararası kullanım ve dikey/yatay karşılaştırmalar için veritabanlarında depolanmaktadır.Yatay karşılaştırma daha çok aynı zaman diliminde tür içi ve türler arası karşılaştırmalar için ifade edilebilirken; dikey karşılaştırmalar, daha sonra yapılacak aynı bireye ait analizlere karşılık gelmektedir.Ülkemizde de moleküler genomik çalışmalar tüm çağdaşlar ile yakın düzeyde devam etme...