Hak’tan Batıl’a Dönüş “Vehhabilik” – Nihat Demirel – Gece Kitaplığı

Hicrî II. yüzyılın başlarından itibaren akîde çevresinde yapılan araştırmalar yeni eğilimlerin fırkalaşma sürecini olgunlaştırır. Bir kısım insanlar tenzih akidesi adına Allah (cc)'ın vech, yed, ayn, nüzûl, mecî gibi naslarda geçen sıfatlarını nefy ve ta'tıle giderken, diğer birtakım insanlar da bu anlayışın tam tersine sarılarak Allah (cc)'ın birliğine ve sıfatlarına aykırı düşebilecek yorumlar yapmaya çalışmışlardır. İşte bu eğilimlerden birisi de nasları yorumlamada aklın rolünü ve değerini küçümseyen, ilmî tenkit geleneğinden oldukça uzaklaşan, isbât ve nakle taassub derecesinde sarılan Vehhabiye'dir. Yaptığımız araştırmadan elde ettiğimiz sonuçlara göre Vehhâbîlik'ten bağımsız bir mezhep olarak söz etmek oldukça zordur. Belki bu bir görüş farklılığının, bir yorum biçiminin adı olabilir. Vehhâbîlik'te genel ve hâkim karakter, vahiy dilinde kullanılan ve teşbih ifade eden kavramların lafızları üzerinde te'vil ve mecaza gitmeden hakiki anlamlarda nassın yüzeysel anlama geleneğidir. Vehhâbîlik, sadece kaba bir mücessime telakkisi ifade edebilecek yorumlara açık hadisleri, hiçbir tahlil ve eleştiriye tâbî tutmaksızın sahih hadîs sayıp, harfiyen tefsir eden, teşbihe ve tecsime açık ifadelerin zâhirine ve lügat anlamına takılarak meselenin "muradı ilahi" tarafını tartışmadan Allah (cc)'a insan şekli ve sureti izâfe eden bir hale gelmiştir. Tenzih düşüncesi adına böyle bir zihnî istidatsızlık onları; "lafızcı" bir karaktere büründürerek düşüncede donuklaştırmakla kalmamış, dînî metinleri derinlemesine inceleme ve tenkit etme ruhundan uzaklaşma biçimini itikâdî bir gerekliliğin zorunlu sonucu gibi bir anlayışa ve sapmaya da götürmüştür. İslâm düşünce tarihi içerisinde görünümleri itibariyle aklı ve onun delillerini reddeden, nasları salt lafzi, harfi bir bakış açısıyla anlamaya çalışan bütün zihniyetler "Haşeviyye" olarak adlandırılmıştır. Vehhabiler de günümüzün haşeviyesi olma yolunda nasların zahirine takılarak hüküm vermişler ve Allah (cc)'ı isim ve sıfatlarında aşı...