İflas Masasında Osmanlı: Bankerler ve Bâbıâli’nin İflas Antlaşmaları 1875

1875 sonbaharında Osmanlı Devleti, borçlarını ödemek için yıllardır başvurduğu yöntemin sonuna gelmişti: Yeni borçlar artık eskilerini kurtarmaya yetmiyordu. Sadrazam Mahmud Nedim Paşa'nın 6 Ekim'de ilan ettiği faiz indirimi, Galata bankerlerinden Paris ve Londra'daki tahvil sahiplerine kadar geniş bir çevreyi sarsmıştı. Bâbıâli mali düzeni kurtarmaya çalışırken alacaklılar servetlerini, Avrupa devletleri ise bölgedeki çıkarlarını korumanın hesabını yapıyordu. İflas artık ertelenebilecek bir ihtimal değildi.
Osmanlı Bankasının mali anlaşmaları, Galata bankerlerinin alacakları ve devlet bütçesindeki açıklar, krizin ardındaki çıkar ilişkilerini açığa çıkarıyordu. Sarayın harcamaları sürerken Anadolu'da kıtlık, Balkan vilayetlerinde huzursuzluk ve taşrada ağır vergi yükü vardı. Islahat fermanları yayımlanıyor, fakat merkezden verilen emirler yerel yöneticilerin suistimallerini durdurmaya yetmiyordu. Avrupa diplomasisinin alacaklıları koruma iddiası da büyük devletlerin siyasi hesaplarına takılıyordu.
Benoit Brunswik, 1875'te kaleme aldığı değerlendirmesinde sorumluluğu tek başına Osmanlı yönetimine yüklemeyi reddeder. Bankerlerin kazanç arayışını, basının yarattığı güveni ve İngiliz-Fransız diplomasisinin tutumunu da sert biçimde sorgular. Bütçe hesaplarını diplomatik yazışmalar, resmî bildiriler ve konsolosluk raporlarıyla karşılaştırırken devletin mali çıkmazını idari bozulmadan ayrı düşünmez. Osmanlı mali iflasının henüz yaşandığı günlerde yazılmış olması, anlatıya sonradan kurulmuş bir tarihsel açıklamadan farklı bir konum kazandırır.