İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme – David Hume – İdea Yayınevi

David Hume (ya da Home; 1711-1776) bir İskoçyalı felsefeci idi. 1738-40'da yayımladığı "İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme" yalnızca Hume'un değil ama bütün bir görgücü literatürün en önemli çalışmasıdır. Hume'un felsefesi Bacon, Locke ve Berkeley gibi yazarların öznel idealiz­mini baştan sona yineler ve kuşkucu dogmaya en küçük bir katkıda bulunmaz. Popülerlikte öncellerini gölgede bırakmasının nedeni onlardan daha tutarlı olmaktan korkmamasına, görgücülüğü en uç vargılarında sınırsızca formüle etmesine bağlıdır.Karl Popper'dan Bertrand Russell'a, Viyana Çevresinden bütün bir Analitik Geleneğe yirminci yüzyılın başat felsefeciliğini esinlendiren ve yüreklendiren ad Hume'dur. Başka bir deyişle, aşağı yukarı bütün bir yüzyılın düşünce emeğini soğuran, sayısız bilinci ve ölçüsüz kaynağı ölçüsüzce tüketip bitiren Anglo-Saxon felsefeciliğinin sponsoru Hume'dur. Ek olarak, Hume'un felsefesi Kant'ın bilgiyi tam olarak Hume'un yaptığı gibi deneyime sınırlayan ve "inanca yer açmak için bilgiyi yok etmek zorunda kalan" Aşkınsal Felsefesinin de başlıca esin kaynağı olmuştur.Hume'un görgül gözlemlerine göre, "olguların 'doğruluğuna' ilişkin kanımız duygu, bellek, ve nedensel bağlantı üzerine dayalı uslamlamalar üzerine, e.d. neden ve etki ilişkisi üze­rine dayanır. ... Bu ilişkinin bilgisi a priori uslamlama yoluyla elde edilmez, ama bütünüyle deneyimden doğar. Bu nedenle deneyimin ötesinde hiçbir bilgi ve hiçbir metafizik yoktur." Bu öncüller üzerine, Hume deneyime içkin bir metafizik geliştirir. Böylece deneyimden türe­tilebilecek nedensellik salt bir alışkanlık, salt ruhbilimsel bir çağrışım olurken, deneyimden türetilebilecek "bilgi" ise gerçekte bilgi olmaktan çok tümevarım ve olasılık düzleminde kala­caktır. Bu felsefede, kuşkuculuk geçici bir bilgisizlik durumu değil ama homo sapiensi yeni bir insan türüne, homo scepticusa evrimlendiren entellektüel bir etmendir. Sayı ve olgu ile ilgisiz ve ilişkisiz oldukları kabul edilen ahlak, etik ve estetik boyutları bilgiden bağışl...