İttihat Terakki ve Yıkılan İstanbul

İstanbul'da meşrutiyet ilan edilmişti ama hürriyetin sınırlarını hâlâ iktidar belirliyordu. İttihat ve Terakki, imparatorluğu dağılmaktan kurtarmaya çalışırken Mecliste muhalefet büyüyor, gazeteler kapatılıyor, subaylar siyasetin kaderini değiştiriyordu. Trablusgarp Savaşı sürerken Balkanlar kaynıyor, devletin geleceği kadar onu kimin yöneteceği de belirsizleşiyordu. 1911 sonbaharında İstanbul'a gelen Rus gazeteci Ariadna Vladimirovna Tyrkova, bütün bu çekişmelerin ortasında buldu kendini.
Tyrkova'nın görüştüğü Hüseyin Cahit, Cavit ve Talat Beyler iktidarın birbirinden farklı yüzlerini temsil ediyordu. Meclis koridorlarındaki hesaplaşmalar, Hürriyet ve İtilaf Fırkasının yükselişi, ordudaki çözülme ve Boğazlar üzerindeki Rus-Alman rekabeti, anlatının siyasi eksenini oluşturuyor. Fakat İstanbul'un hayatı hükümet bunalımlarından ibaret değildi. Halide Hanım'ın kız çocuklarının eğitimi için verdiği mücadele, Ahmet Hikmet'in Türk dili ve edebiyatı üzerine düşünceleri, küçük esnafın geçim sıkıntıları, aynı şehirde birbirinden uzak dünyaların yaşadığını gösteriyordu.
Rus liberal hareketinin önde gelen isimlerinden Tyrkova, Osmanlı başkentinde gördüklerini 1916'da, iki imparatorluk artık savaşırken yayımladı. İttihatçılara duyduğu güvensizlik, Hristiyan topluluklara yakınlığı ve Rusya'nın Boğazlar üzerindeki çıkarlarına verdiği önem, hükümlerinin siyasi sınırlarını da belirler. Türk halkına duyduğu yakınlıkla Osmanlı yönetimine yönelttiği sert eleştiriler arasındaki gerilim ise anlatı boyunca varlığını korur. Böylece 1908 sonrasının Osmanlı siyaseti, bir Rus muhalifinin gözlemleri kadar onun önyargıları ve beklentileri üzerinden de okunur.