Kadın Sırları – Avanzade Mehmed Süleyman – Dorlion Yayınları

Eserimiz, bugünün gözüyle bakıldığında bir "kadın kitabı" olmaktan çok, yazıldığı dönemin insan, ahlak ve toplum anlayışını anlamaya çalışan uzun bir düşünce metni gibi okunur. Yazar, kadını davranışı, terbiyesi, sağlığı, inancı ve toplumsal sorumluluğuyla birlikte ele alır. Güzellik dediği şey makyaj ya da süs değil, insanın iç düzeniyle dış hâlinin uyumudur. Bu yüzden metin boyunca göz, yüz, beden gibi unsurlar anlatılırken aslında sürekli ahlak, ölçü ve denge vurgusu yapılır.
Kitap, kadınları merkeze alarak aileyi, toplumu ve hatta devletin geleceğini tartışır. Yazara göre toplumun sağlamlığı, kadınların nasıl yaşadığıyla doğrudan bağlantılıdır; çünkü çocuk, aile ve ahlaki yapı büyük ölçüde kadın üzerinden şekillenir. Bu bakış bugün tartışmalı bulunabilir ama dönemi için oldukça ciddidir: Kadınların eğitimi, sağlığı, ölçülü davranması ve bilinçli olması, yalnızca bireysel bir mesele değil, toplumsal bir zorunluluk olarak sunulur. Eser boyunca Avrupa örnekleri, farklı milletlerin kadın anlayışları ve modernleşme tartışmaları da bu yüzden yer alır; yazar sürekli karşılaştırarak düşündürmek ister.
Eser bugün katılmadığımız ya da mesafeli durduğumuz pek çok yargı barındırsa da metin şunu açıkça gösterir: Yazar kadın üzerinden insanın kendini denetlemesi, arzularını sınırlaması ve sorumluluk alması gerektiğini savunur.