Kadızâdeli-Sivâsî Tartışmalarında Hadis – Mustafa Yasin Akbaş – Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı

17. yüzyıl Osmanlı toplumunda muhalif iki vâiz grubun birbiriyle mücadelesi Kadızâdeli-Sivâsî tartışmaları olarak bilinmektedir. Toplumdaki bozulmayı bid'atlerle ilişkilendirerek sûfîleri bid'atleri ortaya çıkaran zümre olarak gören Kadızâdelilerin karşısında yer alan mutasavvıf Sivâsîler, toplumdaki adetlerin kolayca bid'at kapsamında değerlendirilmesine karşı çıkmışlardır. Kadızâdelilerin başucu kitabı kabul ettiği Birgivî Mehmed Efendi'nin (ö. 981/1573) et-Tarîkatü'l-Muhammediyye'si bu dönemde Sivâsîlerin de eleştirilerini temellendirdikleri eser haline gelmiştir. Kürd Molla olarak bilinen Mollazâde (ö. 1084/1674), Abdülahad Nûri Sivâsî'nin (ö. 1061/1651) telkinleriyle Birgivî'nin kitabı üzerine Kitâbu't-Tahkîk ve't-Tevfîk beyne Ehli'ş-Şer'i ve Ehli't-Tarîk ismini verdiği mufassal bir şerh kaleme alıp eleştirilerini dile getirmiştir.

Mollazâde'nin şerhi aracılığıyla Sivâsîler, Birgivî'nin kitabı ve görüşleri üzerinden Kadızâdelilere yönelik tenkitlerini ortaya koymaktadır. Elinizdeki bu araştırma; Mollazâde'nin İstanbul'dan sürgün edilmesine, ölüm ile tehdit edilmesine ve baskı ile karşılaşıp şerhinin yasaklanmasına varan hadiselerin yaşandığı bir dizi konuyu hadis ilmi çerçevesinde ele almaktadır. Kadızâdeli-Sivâsî ayrışmasında öne çıkan isimler, telif edilen eserler ve tartışma konularını da hadis ilmiyle ilişkisi yönüyle değerlendirmektedir. Ayrıca muhalif iki zümrenin hadisleri birbirlerini eleştirmek üzere nasıl kullanıldığını irdelemektedir.