Kafkasya ve Gürcistan Seyahatnamesi (1807 - 1808)

1807 sonbaharında genç bir Alman dil bilimci, St. Petersburg Bilimler Akademisinin verdiği uzun bir soru listesiyle Kafkasya'ya doğru yola çıktı. Görevi, bölgede yaşayan halkların dillerini, âdetlerini, yaşadıkları bölgeyi, tabiyet ilişkilerini kayda geçirmekti. Julius Heinrich Klaproth'un bu yolculuktan getirdiği notlar, Kafkasya üzerine 19. yüzyılda yazılmış en kapsamlı kaynaklardan biri oldu.

Klaproth, St. Petersburg'dan Don bozkırlarına, Kalmuk tapınaklarından Kafkas Hattı üzerindeki kalelere uzanan yol boyunca gördüklerini anlatır. Çerkeslerin toplumsal düzenini ve Kabardey prenslerinin soy ağacını, Karaçayların, Abazaların, İnguşların ve Osetlerin yaşayışını, Majar harabelerini ve çok daha fazlasını ayrıntıyla kaydeder. Topladığı sözcük listeleri ve Osetçenin İrani bir dil olduğu gibi tespitler, bugün de başvurulan bu kaynağın değerini ortaya koyar.

Ne var ki bu metin, savaş hâlindeki bir sınır bölgesinde, askerî refakatle ve bir imparatorluk akademisinin talimatıyla yazılmıştır. Klaproth bir yandan Çerkeslerin "koruma ve dostluk görüntüsü altında" topraklarından edildiğini itiraf ederken, diğer yandan Rus idaresine, yerli halkara karşı şavaşta daha sert bir tavır takınmalarını salık verir.

Çevirmenin sunuş yazısı ve açıklayıcı notlar, seyahatnamenin içinde yazıldığı koşulları açıklayarak metnin daha kolay okunmasını sağlarken, onu Rus oryantalizmi ve Kafkasya'nın sömürgeleştirilmesi bağlamına yerleştiriyor. Kafkasya ve Kafkas halklarının tarihiyle ilgilenenler için vazgeçilmez bir kaynak.