Bu anlamsız ve yabancı hayatta Yusuf'un tutunacağı tek şey karısı Muazzez'dir. Muazzez'in varlığı Yusuf için hayatının boşluklarını dolduran, onu ayakta tutan en önemli sebeptir. Bu sebebin insafsızca Yusuf'un hayatından çıkarılmaya çalışılması insanı çıldırtacak kadar acı vericidir.
Kuyucaklı Yusuf sadece taşranın tozlu yollarında filizlenen imkânsız bir aşkın hikâyesi değil adaletin güce, masumiyetin hırsa yenik düştüğü bir dönemin anatomisidir. Toplumsal eşitsizliğe isyan eden genç bir adamın yaşadıklarının anlatıldığı romanda, eşitsizliğin kaynağı olarak olayların yaşandığı dönemde görülen statü, cinsiyet ve ekonomik durumdan doğan farklar göze çarpar.
Sabahattin Ali, Anadolu'un kalbinden yükselen o sessiz ve derin öfkeyi, Yusuf'un şahsında bir başkaldırı anıtına dönüştürüyor. Bu roman; köklerinden koparılmış bir ruhun, hoyrat bir dünyada kendine ait bir gökyüzü bulma çabasının zamansız bir destanıdır.