Latmos Dağı Genç Aziz Paulos’un Stylos Manastırı

Anadolu'nun kutsal dağlarından biri olan Latmos (Beşparmak), içinde barındırdığı manastırlarıyla büyük bir ün kazanmıştır. Genç Aziz Paulos'un Vitası'na göre, bu ünü kazanmasında Sina Yarımadası'ndan (Mısır ve Yemen) bölgeye gelen keşişlerin rolü ve etkisi büyüktür. Bölgede 9.-13. yüzyıllar arasındaki dönemde birçok manastır inşa edilmiş ve böylelikle bölge Bizans monastik yaşamının merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bu bölgenin önemi, özellikle dağlık kesimlerde manastır inşa yapımında kendini göstermektedir. Bunların çoğu, bölgenin önde gelen azizleriyle ilişkilendirilmiştir. Bunlardan biri Latmos Dağı'nın 740 metre yüksekliğinde bulunan yöre halkının ''Arap Avlusu'' olarak adlandırdığı, Orta Çağ kaynaklarında ise ''Stylos'' ve ''Aziz Paulos'' olarak anılan manastırdır. Manastırın kilisesi kısmen de olsa ayaktadır ve manastırın yapılarından kilisenin zeminindeki mezar odaları, güneydoğudaki şapeli, kalesi, kulesi ve mağarası günümüze gelebilmiştir. Manastırın çevre duvarının dışında da biçim ve oranlara göre mezar yapıları olduğu anlaşılan mekanlar arazi çalışmalarımız sırasında tespit edilmiştir. Stylos Manastırı Kilisesi'nin önemi, Bizans dini mimarisinde, Erken Bizans Dönemi'nde (4.-6. Yüzyıl) birçok örneği görülen ve İstanbul başta olmak üzere Suriye, Filistin, Yunanistan gibi farklı coğrafyalarda örnekleri bulunan ''Helenistik'' bazilika plan tipinde inşa edilmiş olmasıdır. Yapı sahip olduğu dönem kaynaklarına göre, Orta Bizans Dönemi'nde Genç Aziz Paulos tarafından 10. yüzyılda inşa edilmiştir. Stylos Manastırı, Orta Bizans Dönemi'nde inşa edilmiş olmasına rağmen, plan tipi Erken Bizans Dönemi'ni anımsatmaktadır ve kilisesi, en az iki yapı evresinden geçmiş olmalıdır. Genç Aziz Paulos'un uzun yıllar yaşamını sürdürdüğü ve yüksek bir kayanın üzerinde yer alan mağara azizin bir tür ''stylite'' olarak ünlenmesine sebep olmuştur; Bizans dönemine ait duvar resimlerinin yer aldığı mağarada İsa ve Meryem'in hayatından sahneler ile Genç Aziz Paulos'un Göğe Yükselişi/Ölümü ve kilise babaları, azizler resmedilmiştir. Duvar resimleri ikonografi ve üslup özelliklerine göre Bizans Dönemi'ne (11.-13. yüzyıl) tarihlenmektedir. Çalışma, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Stylos Manastırı Kilisesi'nin belgelenmesi ve restitüsyon önerilerini amaçlamıştır.