Meclis Araştırması ve Görüşülen Meclis Araştırma Komisyonu Raporlarının Hukuk Devleti İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi – Mehmet Nuri Güzel – Adalet Yayınevi

Devlet, toplum ve bireylere ilişkin birçok konuda parlamentoda kararlar alınmakta ve parlamenterler bu yolla ortak amaçlar oluşturmaktadır. Parlamentolar siyasal sistemi oluşturan demokrasinin başlıca anayasal kurumlarından biridir. Temeli Osmanlı'daki mahalli idare meclislerine dayanan parlamento, 19'uncu yüzyılın son çeyreğinde Avrupa anayasalarından hareketle meydana getirilen Kanun-i Esasiyle teşkil olmuştur. Bununla birlikte parlamenter denetim yolları da oluşmuş, uygulanmaya başlanmıştır.Çoğunlukla insan haklarının korunması, keyfi yönetimin önlenmesi ve yönetilenlere hukuki güvenlik sağlanması şeklindeki ilkelere dayanan Hukuk devleti, yargısal denetim vasıtasıyla devlet organlarının / faaliyetlerinin hukuka bağlılığının sağlandığı ve insan haklarının güvence altına alındığı devlettir. Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu 1961 Anayasası ile kabul edilmiş ve 1982 Anayasasında bu ilke değiştirilemez hükümler içine alınmıştır.Siyasal iktidarın kontrol altına alınması amacıyla ortaya çıkan tarihsel siyasal mekanizmalardan olan parlamento ve hukuk devleti kavramlarının özünü denetim olgusu oluşturmaktadır. Parlamenter denetim türlerinden biri de yönetimin / yürütmenin yasama organı tarafından denetlenmesi olan meclis araştırmasıdır. Bu çalışmada hukuk devleti ilkesi çerçevesinde meclis araştırması kurumu, görüşülen raporlar doğrultusunda ele alınmıştır. Çalışmamızda meclis araştırma komisyonu raporları incelenerek, meclis araştırmasının hukuk devleti ilkesiyle ilişkisinin olup olmadığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.Ulusal literatürde Meclis Araştırmasına ilişkin ilk kapsamlı araştırma, Erdal Onar tarafından 1977 yılında yayınlanan "Meclis Araştırması" adlı çalışmadır. Meclis araştırmasının esas konu olarak ele alındığı bir diğer çalışma ise 2007 yılında hazırlanan bir yüksek lisans tezidir. İlgili çalışmada meclis araştırması Türk parlamento hukuku açısından değerlendirilmiştir. Çalışmamızı diğer incelemelerden farklı kılan temel nokta, meclis araşt...