Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e TÜRKİYE’DE İLKÖĞRETİM VE MÜFREDAT PROGRAMLARI (1913-1936) – Hayrünisa Alp – Nobel Bilimsel Eserler

Osmanlı Devleti’nin Tanzimat’tan itibaren şekillenen ilköğretim anlayışı II.Abdülhamid, II. Meşrutiyet, Millî Mücadele ve Cumhuriyet dönemlerinde ilkokul müfredatları açısından tarihsel sürecin seyriyle doğrudan bağlantılı olarak ilerlemiştir. Avrupa devletlerinde 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hız kazanan laik yapıya ve millî egemenlik ilkesine dayanan okul programları, Osmanlı Devleti’nde ancak 1908 Meşruti hareketiyle eğitimin her kademesinde kendini göstermeye başlamıştır. Devletlerin laikleşmesi, egemenliğin kaynağının ve kullanımının millî egemenlik ilkesi çerçevesinde eskiden olduğundan farklı bir yapıya kavuşması ilkokul müfredatlarında köklü bir dönüşüme sebep olmuştur. Savaş ekonomisinin uygulandığı yıllarda çocuklarda vatandaşlık bilincinin yerleşmesinde önemli rol oynayan 1913 ilköğretim müfredatı, Millî mücadele yıllarında Osmanlı Devleti Hükûmeti'nin Ankara Hükûmeti'ne tüm kurumlarıyla bağlandığı Saltanat’ın kaldırılmasına kadar olan süreçte uygulanmaya devam ederken, 1922 yılında TBMM Umur-ı Maarif Vekâleti tarafından hazırlanan “İlk ve Orta Mektepler Müfredatı”, 1922-1924 yılları boyunca uygulanmıştır. 1924’te yayınlanan Cumhuriyet’in ikinci müfredatı ise bir geçiş programı olma özelliği gösterse de müfredat Türk toplumunun ihtiyaçları ve vatandaşlık bilincinin yerleştirilmesi olgusu dikkate alınarak hazırlanmıştır. 1926 İlk Mektepler Müfredatı Cumhuriyet’in gereklerine ve niteliklerine uygun olarak hazırlanmış, programın 1927’de ikinci baskısı yapılmış, 1930’da daha önce ayrı basım olarak yayınlanan irtibat cetvellerinin de eklenmesiyle 1930 İlkokul Programı adı altında 1936 yılına kadar 10 yıl boyunca kullanılmaya devam etmiştir. Bu kitap, ilköğretimin tarihsel süreçte geçirdiği evreleri incelemektedir. Kitapta 1913, 1922, 1924 ve 1926 ilkokul müfredat programlarının tam transkipsiyonlarına erişmek mümkündür.