İnsan, ahiret yolunun yolcusudur; ömrü ise kendisine emanet edilen en kıymetli sermayedir. Bu sermayeyi zayi etmemek için kulun, nefsini başıboş bırakmaması; niyetlerini, sözlerini ve amellerini her gün gözden geçirmesi gerekir. İmam Gazâlî bu eserinde, kalp ve nefis terbiyesinin temel merhalelerini ele alır. Önce kişinin nefsiyle hayra yönelme hususunda sözleşmesini, ardından onu Allahu Tealâ'nın huzurunda bulunduğu şuuru ile gözetlemesini anlatır. Her günün sonunda yapılan muhasebe ile insanın kusurlarını fark etmesine, eksiklerini telafi etmesine ve nefsinin hesabını kendisi vermesine rehberlik eder. Eserde, hatası sebebiyle nefsi kınamanın ve gerektiğinde onu disipline etmenin önemi üzerinde durulur. Nefisle mücadele etmenin, gaflet karşısında onu uyarmanın ve iradeyi güçlendirmenin yolları da açıklanır. Böylece kulun, yalnızca hata yaptıktan sonra pişman olan değil; hata meydana gelmeden önce kendini gözeten şuurlu bir mümin olması hedeflenir. Murakabe ve Muhasebe, nefsini terbiye etmek, zamanını daha değerli kullanmak ve kulluk hayatını sağlam bir muhasebe üzerine kurmak isteyenler için vazgeçilmez bir rehberdir.