Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Çüngüş

Bu kitap, Çüngüş'ün XIX. yüzyılın ikinci yarısından Cumhuriyet dönemine uzanan tarihsel sürecine odaklanmaktadır. Bu dönemde ilçenin hukukî, idarî, sosyal ve ekonomik yapısında meydana gelen gelişmeler; şer'iyye sicilleri, idarî kayıtlar, müfettiş raporları ve farklı tarihî kaynaklar üzerinden ele alınmaktadır. Çalışmalar, Çüngüş'ün yalnızca idarî yapısını değil, toplumun farklı kesimleri arasındaki ilişkileri ve dönemin siyasî gelişmelerini de ortaya koymaktadır. Kitapta Müslüman ve gayrimüslim ahali arasındaki ilişkiler, Çüngüş'te Ermeni milliyetçiliğine ilişkin yürütülen tahkikat ve Çüngüş anlatılarının tarihsel hafıza bağlamındaki değerlendirilmesi gibi konular yer almaktadır. Bunun yanında Çüngüşlü bir milletvekili olan Hilmi Altay Güldoğan'ın yasama faaliyetleri, Diyarbakır'daki Halkevi teşkilatları ve Çüngüş Halkodası'nın açılışı gibi çalışmalar, ilçenin Cumhuriyet dönemindeki siyasî ve kurumsal gelişmelerine ışık tutmaktadır. Eğitim ve kalkınma da kitabın önemli başlıkları arasındadır. Çüngüş'te eğitim ve toplumsal dönüşüm ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin doğudaki kalkınma politikası çerçevesinde Karakaya Barajı Projesi ele alınmaktadır. Bu çalışmalar, ilçenin Cumhuriyet döneminde eğitim, toplum ve ekonomik hayat bakımından geçirdiği değişimin farklı yönlerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Kitapta ayrıca Çüngüş'teki tarihî öneme sahip dinî yapılar, dinî bellek ve toplumsal dönüşüm, Elyos köyünün işitsel peyzajı, Çüngüşlü fikir ve sanat insanları ile şair Adnan Gül'ün hayatı, edebî kişiliği ve eserleri üzerine araştırmalar bulunmaktadır. Böylece bu kitap, geç Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e uzanan dönüşümü; yönetim, toplum, eğitim, siyaset, dinî hayat, kültür ve toplumsal hafıza eksenlerinde bir arada değerlendirmektedir.