Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtlarının Edebî Eleştirisi – Hasan Gürgün – Bilge Kültür Sanat

Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtlarında edebîlik nasıl yaratıldı? Edebîliğin yazıtlardaki işlevi/amacı nedir? Uygur Yazıtları edebiyatın neresinde? Yazıt metinleri edebî eser mi? Nesnel edebiyat eleştirisi mümkün mü? Edebîliğin nesnel ölçütleri var mı? Bunlar neler olabilir? Ölçütler sabit midir? Göktürk harfli bir yazıtın metin merkezli ve nesnel eleştirisi nasıl yapılabilir? Bu eleştiride nasıl bir yöntem kullanılabilir? Ölçüt olarak neler tercih edilebilir?...
Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtlarının Edebî Eleştirisi başlıklı bu çalışma Göktürkçe, eleştiri, estetik üçgeninde kurgulanmış ve bu tarz sorulara cevap aranmıştır. Edebiyat, bir dil göstergesi sanatı olarak tanımlanmış, nesnel eleştirinin mümkün olduğu kabul edilmiş ve paralellik, ses yapısı, eksilti, benzetme ya da metafor kullanımı, söz sanatları, yineleme, özgünlük, çoklukta birlik, bütünlüklü olma şeklinde edebîlik ölçütleri belirlenmiştir. Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları olarak Tes, Tariat, Şine Us, Karı Çor Tigin, Karabalgasun-II, Suci, Arhanan, Hoïd Tamir, Karabalgasun-I, Gurvaljin Uul, Sevrey Yazıtları ele alınmıştır.
Çalışmada adı anılan Uygur Yazıtlarının Türkçe metinleri edebî açıdan eleştirilmiş; yazıt metinlerindeki edebî yapılar ve edebîlik bilimsel bir şekilde ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda yazıtlar, tespit edilen edebîlik ölçütlerine göre nesnel şekilde incelenmiştir. İnceleme, esere dönük olarak yazıt metinlerinden hareketle metin merkezli biçimde gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonuçlarından hareketle hem yazıtların edebîliği hem de yazıtlar dönemi Türk edebiyatıyla ilişkili kimi konular tartışılmış; bunlar hakkında çeşitli yorum ve önerilerde bulunulmuştur.
Bu esas amacın yanında Göktürk harfli yazıtların eleştirisi için bir yöntem ortaya koymak da ikincil olarak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda eleştirinin teorik çerçevesi ve edebîlik ölçütleri ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Teorik çerçeve; eleştiri ve estetik temelinde derinlemesine çizilmiş, tespit edilen edebîlik ölçütleriyse örneklerle ayrıntılı şekilde işlenmiştir.