Roma Hukuku'nda Crimen Kavramı – Kadir Gürten – Adalet Yayınevi

Roma Hukuku’nda ceza hukuku ve ceza usul hukukunun, özel hukuka kıyasla günümüz çağdaş hukuklarına daha az etki ettiği bir gerçektir. Bunun nedenlerine değinecek olursak; ilk sebep, Roma’da çok uzun bir süre, sistemli ve devlet kontrolünde bir ceza hukuku ve ceza usul hukukunun bulunmamasıydı diyebiliriz. Roma’da neredeyse Cumhuriyet Dönemi’nin ortalarına kadar, devlet hemen hemen çok az fiili suç olarak nitelendirmiş ve devlet otoritesi çok az suçu kendisi cezalandırmıştı. Cumhuriyet Dönemi’nin ortalarına kadar vatana ihanet kapsamına giren suçlar dışında, günümüz ceza kanunlarında suç sayılan fiiller devletin herhangi bir denetim ve müdahalesi olmadan, kişilerin şahsi öcüne ve kısasa dayanıyordu. Ayrıca Roma aile babasının egemenlik hakkının kapsamı nedeniyle aile içinde yargılama yetkisi henüz bir şehir devleti olan Roma’da ihtiyaçlara cevap vermeye yetiyordu.Ayrıca çağdaş hukuklardan farklı olarak, Roma’da haksız fiil (delictum) ve suç (crimen) arasında net bir ayırım yapılmamıştı. Romalılar yine de kamu suçlarını crimina, haksız fiilleri (kötü hareket) ise delicta (maleficia) olarak adlandırarak bir ayrım yapmışlardı. Bu nedenle, Roma Hukuku’nda hukuka aykırı fiiller kamu suçları (delictum publicum-crimina) ve haksız fiiller (özel suçlar) (delictum privatum) olarak ikiye ayrılmıştı. Günümüz Ceza Hukuku kapsamına giren suç anlamında kullanılan Kamu suçları (crimina-delicta publicum); kamu yararı gerekçesiyle yani tüm topluma karşı işlenmiş suç olarak farz edildiğinden, ya devlet tarafından ya da herhangi bir Roma yurttaşı tarafından takip edilir (actiones populares) ve bunlara özel suçlara (delictum privatum) kıyasla daha ağır yaptırımlar uygulanırdı. Özel suçlar (delicta privatum) ise, sadece suçtan zarar gören tarafça kovuşturulabilen ve çoğunlukla zarar görene ödenecek bir para cezası yaptırımı olan suçlardı. Devlet tarafından yaptırım uygulanan crimina’nın aksine delictum’da fail para cezası ödemekle yükümlüydü. Bu durum ve buna ek olarak haksız fiil için su...