Seyahatin Toplumsal İzdüşümü – Serdem Aras – Çizgi Kitabevi Yayınları

Tarihi olay ve olguları anlamada sadece arşiv belgelerinden yararlanmak, olayların geçişleri esnasındaki boşluğu kapatamamaktadır. Bu boşluğu öznel ve edebi metinler olarak günlük, anı, hatırat ve seyahatnamelerle kapatmak mümkündür. Seyahatnameler yazıldıkları dönemi gösteren birer aynalardır. Bu yönüyle tarihi, coğrafi ve siyasi birer belgedirler. Seyahatnameler, geçmiş toplumların yaşamlarını çok yönlü bir şekilde muhafaza eden toplumsal bellek konumundadır. Osmanlı toplum yapısını aydınlatmak ve Osmanlı-Batı ilişkilerini anlamak istersek somut ve tarihi bilgilerle yetinmememiz gerektiğini vurgulamak yerinde olacaktır. Osmanlı toplum yapısı salt tarihi belgelerle anlaşılamaz. O dönemin seyyahlarının yazdığı eserler, bu seyahat eserlerinin romanlara, hikâyelere ve masallar gibi edebi eserlere konu edilmesi oldukça kayda değerdir.

Bu kitap, bir seyahatnamenin ardındaki kültürel, toplumsal ve zihinsel dünyayı çözümleyen kapsamlı bir inceleme sunuyor. Ahmet Mithat Efendi'nin Avrupa'da Bir Cevelan adlı seyahatnamesi yazıldığı dönemin Avrupa'sı hakkında önemli veriler sunmaktadır. Gerçekten de bu seyahatname ile dönemin toplumsal hafızası yansıtılmış, tarihi olayların şekillenmesindeki o ara dönemin açıklanmasındaki boşluğu kapatabilmiştir.

Seyyahın gördüklerini nasıl seçtiğini, gözlemlerinin hangi bakış açısıyla anlamlandırdığını ve bu gözlemlerin dönemin toplumsal yapısıyla nasıl ilişkilendirildiği titizlikle incelenmiştir. Bu kitap, seyahat yazınını akademik bir düzlemde anlamak isteyen araştırmacılar, öğrenciler ve meraklı okurlar için güçlü bir referans kaynağıdır.