Toprağın Kırk Hali

Toprağın Kırk Hâli, değerli hemşehrim ve hemşirem Fatma Pekşen Hanım'ın Divriği üzerine halk bilimi ağırlıklı deneme tadında; geçmiş ve geleceğe ilişkin ip uçlarıyla dolu yazılarından oluşuyor. Onları okudukça her yer gibi Divriği'nin de yazılmakla, anlatılmakla bitmez bir "zenginlik" olduğunu yeniden düşünmeye başladım.
Ne çok işimiz var yapılacak Divriği için... Osmanlı Arşivi'nden Nüfus tahrir defterleri, her türlüsünden vergi defterleri, mahkeme kayıtları, merkez ve köylerle ilgili her türlü arşiv belgeleri bu şehri daha iyi tanımamız için "vazgeçilmez" ama "ulaşılması güç", "çalışılması çok daha güç" kaynaklar bunlar. Ulu Câmi'mizi dünyaya ve bize olağanüstü benzetme ve hayallerle tanıtan rahmetli hocamız Doğan Kuban'ı, ömrünü Divriği tarihinin araştırılmasına vakfetmiş olan rahmetli ağabeyimiz ve hemşehrimiz Necdet Sakaoğlu'nu unutmamız mümkün mü? Onlar bize öğrettiklerinden daha fazlasını bizden beklemekte ne kadar haklılar, biz bu beklentiye cevap verememekle ne kadar mahçubuz…
Divriği, geçmişinde payitahtlıktan tutun da uzak ve yalnız bir kasaba oluşa kadar başından geçenlerle tarihçileri, tarih ve menkıbenin buluşturuculuğunu üstlenen yerel tarihçileri; çağdan çağa, dönemden döneme değişse de halk hayatı ve zenginlikleriyle halkbilimcileri; zengin ve çeşitli tabakalardan oluşan dilsel birikimiyle genel olarak ağız ve dil araştırmacılarını; geniş bir tarihsel yelpazeye sahip renkli bir inanç dünyasıyla dinler tarihi ilgililerini; dağı-taşı, toprağı, suyu, yeşili ile bu alanların ve burada yazamadığım pek çok alanın uzmanlarını daha uzun yıllar meşgul etmeye devam edecek.
- M. Sabri Koz