Türk Destanlarında Şamanistik Unsurlar – Mehmet Emin Bars – Sonçağ Yayınları

Şamanizm, Türk kültür tarihimizin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Şamanizm, Türk dini-mitolojik sistemini derinden etkilemiştir. Geçmişte yazıya alınmayan birçok mitolojik metin, şaman anlatılarıyla günümüze ulaşmıştır. Şaman, toplumun kozmogonik, mitolojik görüşlerini irticalen söylemiştir. Bu bağlamda şaman, sadece bir aktarıcı değil; metinlerin aktarımında üzerinde yaptığı değişikliklerle metinleri tashih edici, değiştiricidir. Şaman, bütün doğayı iyi ve kötü ruhların etkisinde görür. Şaman dünyasında, zaman ve mekan kavramları yoktur. Şaman öteki aleme seyahat ederken mekan kavramı anlamını yitirir, zamanı değiştirir. Ölümü çevirmekle, zamanı durdurur. Şamanlık seanslarında şaman, zamanı ve mekanı kolayca aşar. Davulunda da mekanların ve zamanların tasvirleri yer alır. Şamanın Dünya görüşünün özünde, Türk mitolojik sistemi vardır. Orta Asya şaman geleneğinde, Korkut Ata şamanların patronu, kopuzun mucidi, akınların ve jırcıların piridir. Şaman, varlığına inanılan ruhlar, tanrılar ve insanlar arasında aracılık yapan kişidir. Ruh inancı, şamanlığın en belirgin özelliklerinden birini oluşturur. Şamanizm'e göre dünyada, bütün nesnelerin ruhu vardır.
Bitkilerin, hayvanların, ağaçların, kayaların, dağların, rüzgarın, yağmurun ve bunlar gibi adını sayabileceğimiz her şeyin ruhu vardır. Aynı şekilde insan da maddi bir bedenden ve bir de ruhtan oluşur. İnsan doğayla bir bütün içinde yaşamasını ve doğadaki her şeye karşı saygılı olmasını gerektiren bir felsefi tutum sergilemelidir. Şamanlığın yapısı bu düalist yorumlama çerçevesinde oluşur. Şaman, bu görünen dünya ile sıradan insanların göremediği dünya arasında, ruhlarla iletişime geçebilen ve bu iki dünya arasındaki sorunları çözmekle görevli kişidir. Şaman, istediği zaman ruhuyla diğer dünyalara, ruhların arasına seyahat edebilen kişidir.