Türk Siyasi Hayatında Memduh Şevket Esendal – Cevdet Teke – Atatürk Araştırma Merkezi

Türk edebiyatının yanı sıra, Türk siyasi tarihinin de önemli isimlerinden biri sayılan Memduh Şevket Esendal, imparatorluktan ulus devlete geçiş dönemlerine tanıklık etti. Ömrünün büyük bir bölümü politik mücadele ve bürokratik görevlerle geçti. Yirmili yaşlarında iken anayasalı monarşinin yeniden tesisi amacıyla girdiği İttihad ve Terakki Cemiyeti ile başlayan ve ölümüne kadar devam eden yaklaşık yarım asırlık politika hayatındaki ülküsü, devlete hizmet üzerine kuruldu. Esendal, İttihad ve Terakki içinde Talat Paşa muhitindeki önemli şahsiyetlerdendi. Bilhassa cemiyet içindeki askeri kanada karşı sivil kanadın gücünün şekillenmesinde ve dengenin sağlanmasında etkili olan Kara Kemal ile birlikte oluşumun merkezinde yer aldı. Babıali Baskını'nın hazırlık ve aksiyon safhalarında bulundu. Memduh Şevket Esendal, esnaf cemiyetlerinin örgütlenmesi ve ekonominin millileştirilmesi çabalarında önemli rol oynayarak Türklerin menfaatlerini muhafaza etmeyi, bir Türk girişimci sınıfı yaratmayı gaye edinen bir iktisat politika anlayışı çarkı içinde yer aldı. İstanbul Kâtib-i Mesulu iken I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte Teşkilat-ı Mahsusa bünyesinde faaliyette bulunarak Osmanlı Devleti'ni ihya çabalarında yer aldı. İttihadcılıktan ulusal hareket saflarına evirilişinin iyi bir örneğini teşkil eden Esendal, Ömrünün sonuna kadar devletine hizmet eden Esendal, TBMM'nin harice atadığı ilk elçi vasfına naildir. TBMM Hükümetini temsil göreviyle yurt dışında bulunduğu yıllar, hayatının önemli bir bölümünü teşkil etti. Esendal, bir ideolog veya eylem adamı karakterinden ziyade, bir görev adamı sıfatıyla karşımıza çıkmaktadır. 1920'de başlayan elçilik görevleri, aralardaki bazı kesintilerle birlikte 1941 yılına kadar sürdü. Esendal, 1941'de vefat eden Bilecik Milletvekili Salih Bozok'tan boşalan yere, CHP Bilecik Milletvekili seçildi. 1942-1945 yılları arası CHP Genel Sekreteri oldu. Esendal, CHP'de dengeleri değiştirmek ve yeni bir güç merkezi meydana getirme gayretinde oldu....