Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi Cilt 8 Sayı: 15 2010

Önce 'Tarih öldü' dediler. Sonra otopside anlaşıldı ki, tarihin katilleri olarak gösterilen küreselleşme, postmodernizm ve çokkültürlülük bizzat kendileri tarihsel birer fenomendi. Ardından kimliklerin hafızayla ilişkisi, geçmiş anlatılarının toplum, kültür ve siyaset düzleminde istimali ve suistimali, hatırlamanın ve bastırmanın psikolojik işleyişi gibi konular bir anda entelektüel dünyayı istila etti. Bu istila popüler kültüre, özellikle sinema ve diziler dünyasına sıçradı. Bosna ve Kosova'nın geleceğinden AB'nin genişlemesine, mikromilliyetçiliklerden azınlık haklarına kadar dünyada bütün siyasal ve sosyal tartışmalar tarih eksenli tartışılmaya başlandı. Tarihin dönüşü muhteşem oldu.Tarihin sonunun defalarca deklare edildiği şu son yirmi yılda yaşanan büyük çalkantılar, kısacası, dünyanın çehresini değiştirdi. Sadece yaşanan dünya değil, insanla ve toplumla ilgilenen bilimlerin dünyası da sarsıldı. Soğuk Savaş sonrası dünyada, özellikle Avrupa'nın doğusunda olup bitenler entelijensiyayı ve akademiyayı modernleşme, Batılılaşma, gelişme, değişim gibi kavramlar üzerinde yeniden düşünmeye sevk etti.Büyük anlatıların çöküşü hızlandığı gibi çift kutuplu uluslararası ilişkilerin taktığı prangalardan boşanan zihinler millî tarih hapishanelerinin duvarlarını aşındırmaya başladılar. Evvelden aldığı darbelerle sendelemekte olan Avrupa-merkezci perspektifler hiç olmadığı kadar zemin kaybetti. İletişimde yaşanan devrimlerle devridaimini artıran küreselleşme, postmodern bakış açılarını her havada teneffüs edilir hale getirdi.Toplumsal teoride yaşanan zihniyet değişimi tarihçileri de etkiledi. Çünkü tarih sadece dünle ilgili değildir, bugünle ve yarınla iletişmeden duramayan bir bilgi alanıdır. Tarih geçmişi yazar, ancak bunu yazıldığı günün ve yazdığına bakacağı ertesi günün zaviyesiyle yapar.Türkiye tarihinin Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan sürecine de eskisi gibi bakma imkanı kalmadı. Bernard Lewis ve Niyazi Berkes'le bayraklaşan teleolojik okumanın diktiği umdeler yıkıldı....