Türkiye Günlüğü Sayı: 136 Güz 2018

Güz MektubuTarihi hadiselere sağlam bir bakış acısı ile bakmak, bu hadiseleri dönemin şartlarını dikkate alarak tarif etmek, tarih usulünün vazgeçilmez hususiyetlerindendir. Bu çerçevede, günümüzden Harb-i Umumî (1914-1918)’yi tarif etmek istersek, dönemin derinliklerine inmemiz icap etmektedir. O zamanı anlamak için, harbi yaşayanların çektiği sıkıntıları; açlığı, sefaleti, hastalıkları, ölümleri… velhasıl çekilen acıları bugünden hissetmek lâzımdır. Bizler bu felaketleri onlar kadar hissetmesek de, insanlığın geçirdiği tecrübî “tarihten ders çıkarma” melekesine sığınarak, Cihan Harbi’ni, bugün, ibret alınması gereken tarihin bir kesiti olarak addedebiliyoruz.Harbi yaşayanlar ise, “harb-i umumî” veya “büyük harp” diyorlardı bu savaşlara. Belki de günümüzün tabiri olan ilk “küresel savaş” demek istediler.Dört yıl süren Harb-i Umumî’de, sanayinin adetâ insan kıyımına hizmet etiği anlayışı, o gün de bugün de hiç değişmedi. Bu harplerde, savaş sanayiinde ilklerin yaşandığı bir döneme girildi. Bunlar; tanklar, makineli tüfekler, uçaklar, kimyasal gazlar, ateş topları vs. Hepsi de, kitlesel öldürmeye odaklanmış gelişmelerdi!Harb-i Umumî’ye bir başka zaviyeden bakarsak, propagandanın bir güç noktası haline geldiğine şahit oluruz. Tarafların karşılıklı mücadelesinde ya da, kendi taraflarını harbe teşvikte, propagandanın en belirleyici ve netice alıcı dönemini yaşadılar. Mücadele adeta, propaganda savaşına dönüşmüştü. O günden bugüne propaganda, milletlerarası mücadelede en tesirli silah olma hususiyetini muhafaza etmiştir.Cihan Harbi, 19. yüzyılın kısa süreli muharebelerine kıyasla dehşet verici bir insan kaybına -15 milyon- sebep olarak çağa damgasını vuran burjuva uygarlık ve iyimserliğini sarsmıştır. Ancak savaşan ülkelerin içindeki gerilimleri azaltma tikel ve mahalli sadakatler yerine milliyetçi şuuru pekiştirme gibi bir netice de vermiştir.Bugünden geriye baktığımız zaman, o günler için “bitmeyen savaş” diyebiliyoruz. Her ne kadar savaş dört yıl sürse de, savaş sonra...