Yarının Müslümanı

Yabancı bir gezegende teyemmüm ederek namaza duran bir astronot, Allah tarafından görülüp görülmediğini soran biyolojik bedenden yoksun bir yapay zekâ ve dijital sistemin "A-71" koduyla sınıflandırıldığı hâlde adını ve hafızasını korumaya çalışan bir denek… Ali Nar'ın Uzay Çiftçileri, Sadık Yemni'nin Çağrılan ve İskender Pala'nın A-71 romanlarında karşılaşılan bu üç sahne, teknolojinin biçimlendirdiği bir gelecekte Müslüman olmanın anlamını yeniden düşünmeye sevk eder. Müslüman olmak, yeryüzünün sınırları aşıldığında, beden dijitalleştiğinde veya insan bir veri kümesine indirgendiğinde ne anlama gelecektir? Bu kitap, "Müslüman kimdir?" sorusuna değişmez ve tek boyutlu bir cevap vermek yerine Türkçe bilim kurgu romanlarının bu kimliği nasıl tasarladığını sosyolojik bir bakışla inceler. Bilim kurguyu geleceği haber veren bir kehanet biçimi olarak değil, bugünün korkularını, umutlarını ve ahlaki gerilimlerini görünür kılan bir düşünce alanı olarak ele alır. İncelenen anlatılar, teknolojinin dini ortadan kaldırdığı dünyalar kurmaz. Aksine anlatılar din, uzay yolculuğu, yapay zekâ, dijital gözetim ve siber iktidar gibi yeni koşullar içinde yeniden yorumlanır. Teknoloji de kendi başına iyi veya kötü sayılmaz; insanı, toplumu ve geleceği hangi değerler doğrultusunda biçimlendirdiğine göre sorgulanır. Çalışmanın dine yaklaşımı, onu inanç esaslarından, metinlerden veya siyasal söylemlerden ibaret görmemesiyle belirginleşir. Din, başkalarıyla kurulan etkileşimlerde tanınan, namaz, zikir, dua ve edep gibi pratiklerle bedene yerleşen, hafıza ve mekân aracılığıyla geçmişten geleceğe taşınan bir yaşama ve yön bulma biçimi olarak incelenir. Ritüeller, önceden oluşmuş bir kimliği sergileyen davranışlar olarak değil, ahlaki özneyi bedensel ve toplumsal açıdan biçimlendiren kurucu pratikler olarak değerlendirilir. "Refref", "KarsH", "Elif" ve "A-71" gibi adların izinden gidilerek kimliğin sembolik sınırlarının nasıl çizildiği ortaya konur. Böylece Müslüman kimliği, geçmişten değişmeden devralınan pasif bir miras olmaktan çıkar ve etkileşim, ritüel beden, hafıza, mekân ve adlandırma içinde yeniden kurulan toplumsal ve ahlaki bir oluşum hâline gelir. Yarının Müslümanını Tasarlamak, din sosyolojisi ile bilim kurgu arasında sınırlı kalan tartışma alanını genişletmeyi amaçlar. Romanlardan geniş örneklere yer verilmesi, eserleri önceden okumamış okurların da çözümlemeleri takip edebilmesine imkân tanır. Din, edebiyat, yapay zekâ, kültür ve gelecek tartışmalarıyla ilgilenenler için tanıdık dinî kavramlarla henüz karşılaşılmamış dünyaları birlikte düşünme zemini sunar. Okuru geleceği tahmin etmeye değil, teknolojiyle çevrili bir dünyada insanın hangi değerlerle yaşayacağını ve Müslüman öznenin kendisine nasıl ahlaki bir yön çizeceğini sorgulamaya davet eder.