Zabtu’l-Mushaf

Zabtu'l-mushaf, Kur'ân'ın fonetik özelliklerini yazıya aktarma usulünü inceleyen bir disiplindir. Bu disiplin, Kur'ân'ın ilk kitabete geçirildiği dönemlerde yazının kifayetsizliği sebebiyle ortaya çıkan boşluğu doldurmak ve kitâbet ile tilâvet arasındaki ses uyumunu tesis etmek üzere geliştirilmiştir. Söz konusu uyumu bir dizi işaret vasıtasıyla sağlayan zabtu'l-mushaf, Kur'ânî lafızların imlâ kaidelerini konu edinen resmü'l-mushaf ile birlikte Kur'ân'ın metinsel ve fonetik otantikliğinin muhafazasında merkezî bir rol üstlenmiştir. Bunun yanı sıra zabt uygulamaları, tecvîd kurallarının öğretilmesinde ve okuyucuya rehberlik etmesinde pedagojik bir görev görmekte, rivâyetlerin/kırâatlerin tespitinde ve mushafa yansıtılmasında büyük bir önem taşımaktadır.
Çalışma, zabtu'l-mushafı çok yönlü bir perspektiften ele alarak disiplinin kavramsal çerçevesini, sınırlarını, bağlayıcılığını ve tekâmül sürecini incelemektedir. Araştırma, bu geleneğin tarihî süreçte zuhur eden ana ve tâli ekollerini mercek altına alarak ekollerin serüvenini, etki sahalarını, coğrafi yayılımlarını ve kendine münhasır zabt hususiyetlerini tasnif etmekte ve kavramsallaştırmaktadır. Bu gayeye matuf olmak üzere, disiplinin klasik literatürde yer alan geleneksel prensipleri ile günümüz mushaflarında benimsenen güncel zabt uygulamalarının mukayeseli tahlili sunulmaktadır. Eser, yalnızca tarihsel bir çerçeve çizmenin ötesinde, çağdaş zabt uygulamalarının nazarî temellerini ve metodolojik tutarlılığını da sorgulayarak teorik ve pratik düzlemde literatüre mütevazi bir katkı sağlamayı hedeflemektedir.