İslam Düşüncesinde Mizaç Teorileri

Aristotelesçi fizikte dört temel unsurdan bileşiklerin nasıl meydana geldiğine ilişkin sorunun cevabı olarak ortaya çıkan mizaç teorisi, Aristotelesçi ve Yeni-Platoncu şarihler aracılığıyla oluşu açıklayan yaklaşımlara konu olmuş ve İslam felsefe-bilimine intikal etmiştir. Süreç içerisinde unsurların hangi tür karışım yoluyla farklı bileşikleri ortaya çıkardığı, karışım esnasında ilksel unsurların nasıl bulunduğu, mizaç ve suret ilişkisi gibi meseleler oluş teorilerinin açıklamaya çalıştığı sorun alanları olmuştur. İslam felsefesi içerisinde de sürdürülen bu tartışmalar farklı cevap ve çerçeveler oluşturulması ve mizaca ilişkin açıklama modelleri geliştirilmesi ile sonuçlanmıştır. Oluş ve bozuluşa konu olan nesnelerin içkin yapılarına ilişkin açıklama sunan mizaç teorisi, sonuçları açısından basit ve bileşik ilaç yapılarının mizacından insan bedeni ve ona ilişkin tıbbi tedavilere, insanın tabiatına ilişkin açıklama üzerinden ahlaka ve eylemlere dair birçok meseleye etki etmektedir. Elinizdeki kitapta oluşu açıklayan bir teori olarak mizacın mahiyetine ilişkin teorik makalelerin yanı sıra mizaç-ahlâk ilişkisinin nasıl ortaya çıktığını inceleyen makaleler de yer almaktadır. Bu bağlamda çalışmalarda mizaç teorisinin Hipokrat (M.Ö. 375) ve Galen (ö. 200) sonrası dönemine, daha özel olarak ise problemin bazı İslam filozof ve kelamcılarındaki görünümlerine odaklanılmaktadır.