Karaçay - Malkar Folklorunda Tarihi Destanlar – Ufuk Tavkul – Bengü Yayınları

Epik bir karakter taşıyan destanlar kahramanlıkları ve kahramanları konu alırlar. Savaşlar, göçler, salgın hastalıklar geçiren milletler, halklar, etnik gruplar, bu hatıraların unutulmadan gelecek nesillere aktarılabilmesi için bunları destanlaştırırlar.
Karaçay-Malkar halkı destanlara "cır", destan şairlerine de "cırçı" adını verir. Kafkaslar'a özgü destan söyleme geleneğinin en canlı biçimde yaşatıldığı bölgelerden biri olan Karaçay-Malkar'da, destanlar makamla ve destanı söyleyen halk şairine eşlik eden bir koro ile birlikte söylenir. Halk şairi destanı söylerken, koroyu oluşturanlar yalnızca sesleriyle destana vokal yaparlar. Buna "ejüv" denir. Bazen destan şairi elindeki bir sopayı yere vurarak çıkardığı ritm eşliğinde, bazen de "kıl kobuz" adı verilen bir tür saz, "caya kobuz" adı verilen bir tür kemençe veya "sıbızgı" adı verilen kaval eşliğinde destan söyler.
Efsanelerin, efsanevî kahramanların, destanlara konu olan kahramanlıkların yurdu olan Kafkaslar, bu kahramanları, onların nesiller boyu yaşayan hikâyelerini hatıralarında, gönüllerinde yaşatan Kafkasya halklarının da yurdudur. Kafkasya halklarının ayrılmaz bir parçası olan Karaçay-Malkar halkının da savaşlar, mücadeleler, acılar, kederlerle geçen yüzlerce yıllık hayat hikâyesidir destanlar.