Klasik Çağ'ın Kaybolan Harikası Artemis Tapınağı Tarihçesi, Mimarisi ve Dijital Rekonstrüksiyonu – Ahmet Denker – İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları

Gizemi ve erişilmezlikle örtülmüş cazibesiyle dünya genelinde çok az tapınak insanlığı Efes'teki Artemis Tapınağı (Efes Artemisionu) kadar derinden etkilemiş ve meşgul etmiştir. Öyle ki, Klasik Çağ'ın yazarları onu "Dünyanın Yedi Harikası"ndan biri olarak seçmişlerdi. Hatta tapınak, onları görenlere göre yedi harikanın en muhteşemiydi. Artemision yedi kez yıkıma uğramasına rağmen Efes'in ebedi sembolü olarak kalmaya devam etmiş, her yıkılıştan sonra Efesliler onu yeniden inşa etmek gibi zorlu bir görevi tekrar üstlenmiş ve her yeniden inşa bir öncekini hem büyüklük hem de ihtişam açısından geride bırakmıştı. Sekizinci ve son yıkılışından sonra dünyanın bu harikası, ardında hiçbir iz bırakmadan bir hayalet gibi ortadan kaybolmuştu. Klasik Çağ'ın tüm tapınakları arasında Artemision bu şekilde yok olan tek tapınaktı; bu nedenle eğer bulunamasaydı gerçekte hiç var olmadığına, bir hayal ürünü olduğuna hükmedilecekti. 1869 yılının son gününde, yüzyıllardır aranan ama bir türlü bulunamayan, varlığı şüpheyle karşılanan ve keşif ümitleri zaman içinde tükenmiş olan kayıp tapınak bir mucize eseri bulundu. Yıllarca limanı dolduran Küçük Menderes'in taşıdığı alüvyonların altında gömülü kalmıştı. Üç yıl daha devam eden 10 yıllık kazı macerası, tapınağın parçalarının 1873'te Britanya Müzesi'ne nakledilmesiyle sona erdi. Tapınak bir daha asla yerinde görülmeyecekti. Bugün Artemision'u görmek için Efes'e gidenleri, yeşil bir su birikintisinin yanında tek başına duran bir sütun karşılamaktadır. Günümüz ziyaretçisinin tapınağın esas ihtişamını tasavvur edebileceği hiçbir şey kalmamıştır. Ahmet Denker, Çölün Gelini Palmira'dan sonra bu kitapta da önemli bir kültürel miras sorununa cevap arıyor: Artemis Tapınağı'nı, coğrafyasında başka hiçbir yapının görkemini geçemediği en parlak döneminde olduğu gibi dijital alanda görünür kılmak. Yazar, tapınağın şimdiye kadar keşfedilmiş neredeyse tüm önemli parçalarını içeren Britanya Müzesi'nde uzun yıllar süren çalışmalarını açık, sanal ortamları...