Mecmȗ‘a-i Bȋ-Hemtȃ

Osmanlı Dönemi'nde sanatsal yetkinliği yüksek ve dönemin edebî çevreleri ile toplum nezdinde kabul görmüş şairlerin eserleri derlenerek şiir mecmualarında muhafaza edilmiştir. Padişahların da şiirle meşgul olması ve sanatın devlet himayesinde desteklenmesi neticesinde şiir mecmuaları Osmanlı sarayları başta olmak üzere farklı edebî çevrelerde dolaşıma girerek edebî kültürün aktarılmasında önemli işlevler üstlenen kaynaklar arasında yer almıştır.
Mecmû'a-i Bî-Hemtâ, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Emanet Hazinesinde kayıtlı 1470 numaralı bir şiir mecmuasıdır. 96 varaktan oluşan bu mecmua öncelikle nazım şekli esas alınarak tertip edildiği için gazel mecmuası olarak da adlandırılır. Mecmuada sırasıyla Ȃgâh (ö. 1728), Ȃsım (ö. 1760), Fasîh (1699), İzzet Ali Paşa (1735), Kâmî (ö. 1724), Nâ'ilî (ö. 1666), Nedîm (ö. 1730), Nesîb Dede (ö. 1714), Neylî (ö. 1748), Kırımlı Rahmî (ö. 1752), Râşid (ö. 1735), Sâmî (ö. 1733), Sırrî (ö. 1742) ve Vecdî (ö. 1660) olmak üzere 14 şaire ait toplam 377 şiir mevcut olup mecmuanın derleyicisi ve derlenme tarihi belli değildir. Ancak "meraklısı tarafından derlenmiş antoloji niteliğinde seçme şiir mecmuası" olduğu anlaşılmaktadır.
Bu eser bir devrin tarihine, kültürüne, coğrafyasına; maddi ve manevi pek çok değerine tanıklık etmektedir. 17. ve 18. yüzyıla ait edebî zevkin tespiti için önem taşır. Bunun yanı sıra, İzzet Ali Paşa'nın Dîvân'ında ve tezkirelerde yer almayan bir gazelinin bu mecmuada tespit edilmiş olması, Osmanlı edebiyatı ve mecmua çalışmaları açısından değer arz etmektedir.