Yar ile Gezdiğim Dağlar: Amasya

Yapı Kredi Yayınları İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa, Trabzon, Edirne, Diyarbakır, Adana, Konya, Urfa, Balıkesir, Mersin, Mardin, Kars, Gaziantep, Kastamonu, Maraş, Denizli, Çanakkale ve Kayseri üzerine hazırladığı şehir monografilerine bir yenisini ekledi: "Yâr ile gezdiğim dağlar": Amasya.Evliya Çelebi, seyahatnamesinde Tokat'tan söz ederken, Amasya'yla kıyaslama yaptığı cümleler kurar. Tokat Kalesi, "Amasya Kalesi'ne denk bir sağlam hisar ve dayanaklı bir set"e sahiptir. Tokat'ta "üstad mühendisler, var güçlerini harcayıp bu şehir yapılarını Amasya şehri yapılarından sanatlı olmak üzere" yapmışlardır. Görüldüğü gibi, Amasya bir mihenk taşıdır. Doğantepe Höyüğü'nde Geç Neolitik Çağ'ın son dönemlerine kadar geri giden izler bulunan Amasya, Şevket Dönmez'in yazısında belirttiği gibi, "tarihin derinliklerinden gelen adını (Amasea, Amaseia, Amasseia, Amaseia Hadriane, Amaseia Severiane Antoniane, Amaseia Severeia Alexandreia) neredeyse hiçbir değişikliğe uğramaksızın koruyan ender Anadolu kentlerindendir. Hitit metinlerinde 'Kummeşmaha', Antik Dönem'de ise 'İris' olarak anılan Yeşilırmak'ın kireçtaşı ve traverten kayalıklar arasında yardığı batı-doğu yönünde uzanan dar bir boğaz üzerinde konumlanmış olan Amasya, nehrin kuzeyinde hemen dikleşen Harşena Dağı ile kentin kalesini de içerir." Halkın gözünde, Ferhad ile Şirin'in aşkı da Amasya'da kendisine yuva bulmuştur. Şevket Dönmez, "Azerbaycan'ın Erzen kentinin kadın Hükümdarı Mehmene Banu'nun kızkardeşi Prenses Şirin ile yörenin usta nakkaşı Ferhad'ın aşk hikâyesini konu edinen destanın Anadolu'daki yansıması Amasya temelinde gelişmiş, kentin tarihsel topografyası ile tarihsel arkeolojisinde izler bırakmıştır. Günümüzde Ferhad Dağı üzerinde yer alan basit görünümlü ve birbirlerine bitişik iki mezarın Ferhad ile Şirin'e yakıştırılmış olması, bu olayla ilgili sürecin güncel ve popüler bir yansımasıdır" diye belirtmiş yazısında."Yâr ile gezdiğim dağlar": Amasya, zengin bir halk ve inanç kültürüne beşiklik eden şehri, kült...